{"id":61865,"date":"2020-11-14T07:12:40","date_gmt":"2020-11-14T06:12:40","guid":{"rendered":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/?p=61865"},"modified":"2025-11-14T16:44:24","modified_gmt":"2025-11-14T15:44:24","slug":"zycie-marii-nowak-polskiej-katoliczki-ktora-ryzykowala-zycie-aby-uratowac-mloda-zydowke","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/2020\/11\/14\/zycie-marii-nowak-polskiej-katoliczki-ktora-ryzykowala-zycie-aby-uratowac-mloda-zydowke\/","title":{"rendered":"\u017bycie Marii Nowak, polskiej katoliczki, kt\u00f3ra ryzykowa\u0142a \u017cycie, aby uratowa\u0107 m\u0142od\u0105 \u017byd\u00f3wk\u0119"},"content":{"rendered":"

Kilka godzin temu dowiedzia\u0142em si\u0119 o \u015bmierci Marii Nowak-Bo\u017cek, jednej z ostatnich \u017cyj\u0105cych os\u00f3b uhonorowanych tytu\u0142em \u201eSprawiedliwej w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata\u201d.<\/p>\n

Polscy katolicy: wielcy zapomniani, gdy mowa o ofiarach Holokaustu<\/a><\/rel><\/p>\n

Dw\u00f3ch m\u0142odych polskich przyjaci\u00f3\u0142 z Krakowa: jeden katolik i jeden \u017byd<\/big><\/p>\n

Maria Franciszka Bo\u017cek (po prawej, na zdj\u0119ciu z m\u0142odo\u015bci) urodzi\u0142a si\u0119 w Krakowie 22 stycznia 1920 roku w rodzinie katolickiej<\/strong>. Jej ojciec by\u0142 kolejarzem, wi\u0119c wraz z rodzin\u0105 mieszka\u0142a w bloku dla pracownik\u00f3w kolei przy ulicy Wielickiej. W liceum Maria ucz\u0119szcza\u0142a do klasy, kt\u00f3ra by\u0142a przyk\u0142adem tolerancji religijnej, jak\u0105 Polska reprezentowa\u0142a przez wieki:<\/strong> by\u0142o w niej 20 dziewcz\u0105t katolickich, 10 \u017byd\u00f3wek i 2 protestantki, ale co najwa\u017cniejsze, wszystkie uwa\u017ca\u0142y si\u0119 za Polki. Najlepsz\u0105 przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 Marii by\u0142a Helena Goldstein, kt\u00f3ra by\u0142a \u017byd\u00f3wk\u0105.<\/strong><\/p>\n

W 1938 roku, po uko\u0144czeniu studi\u00f3w, Maria rozpocz\u0119\u0142a studia matematyczne na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim w Krakowie<\/strong>, a Helena w Wy\u017cszej Szkole Ekonomicznej. Ich studia zosta\u0142y przerwane we wrze\u015bniu 1939 roku przez niemiecko-sowieck\u0105 inwazj\u0119 na Polsk\u0119<\/a>. Podczas wojny Maria podj\u0119\u0142a prac\u0119 w przemy\u015ble tekstylnym.<\/p>\n

Niemiecko-sowiecka inwazja w 1939 roku i getto krakowskie<\/big><\/p>\n

Niemcy wys\u0142ali Helen\u0119 i jej rodzin\u0119 do krakowskiego getta<\/strong>, utworzonego w marcu 1941 roku. Getto nie rozdzieli\u0142o przyjaci\u00f3\u0142. Maria pomaga\u0142a Helenie i jej rodzinie, dostarczaj\u0105c im jedzenie i lekarstwa<\/strong>, a tak\u017ce przekazuj\u0105c informacje o poci\u0105gach pe\u0142nych ludzi, traktowanych jak byd\u0142o, kt\u00f3rzy odje\u017cd\u017cali w nieznane, a wracali pu\u015bci. Ojciec Heleny zosta\u0142 wys\u0142any pierwszym poci\u0105giem, kt\u00f3ry opu\u015bci\u0142 getto i jecha\u0142 do obozu zag\u0142ady w Be\u0142\u017ccu.<\/strong><\/p>\n

<\/div>\n
Likwidacja krakowskiego getta w 1943 roku. Przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 w Krakowie mieszka\u0142o 68 000 \u017byd\u00f3w. W marcu 1941 roku Niemcy zes\u0142ali 15 000 \u017byd\u00f3w z miasta do getta, zmuszaj\u0105c ich do \u017cycia w st\u0142oczeniu w dzielnicy, w kt\u00f3rej wcze\u015bniej mieszka\u0142o 3000 os\u00f3b. Pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 krakowskiej ludno\u015bci \u017cydowskiej zosta\u0142a deportowana. (Zdj\u0119cie: United States Holocaust Memorial Museum<\/a>).<\/div>\n

W pa\u017adzierniku 1942 roku matka Heleny zosta\u0142a wpisana na list\u0119 os\u00f3b deportowanych z getta.<\/strong> Pomimo pr\u00f3b ukrywania si\u0119, zosta\u0142a ostatecznie schwytana i wraz z bratem Heleny wys\u0142ana do Be\u0142\u017cca. Nigdy nie wr\u00f3cili: oboje zostali zamordowani w obozie zag\u0142ady, podobnie jak ich ojciec. Helena zosta\u0142a sama.<\/strong><\/p>\n

Ucieczka Heleny z pomoc\u0105 przyjaci\u00f3\u0142ki Marii<\/big><\/p>\n

Dowiedziawszy si\u0119 o tragedii przyjaci\u00f3\u0142ki, Maria postanowi\u0142a zrobi\u0107 co\u015b, co zaryzykowa\u0142oby jej \u017cycie: pom\u00f3c Helenie uciec z getta.<\/strong> Kupi\u0142a pusty dow\u00f3d osobisty, na kt\u00f3rym wpisa\u0142a swoje dane osobowe oraz zdj\u0119cie Heleny (obok tych linijek widnieje wizerunek m\u0142odej \u017byd\u00f3wki). Do\u0142\u0105czy\u0142a r\u00f3wnie\u017c kopi\u0119 w\u0142asnego aktu chrztu i kopi\u0119 \u015bwiadectwa uko\u0144czenia szko\u0142y \u015bredniej.<\/strong><\/p>\n

Korzystaj\u0105c z faktu, \u017ce Helena otrzyma\u0142a pozwolenie na prac\u0119 poza gettem, na ulicy Kopernika, pewnego dnia Maria podesz\u0142a do niej, zdj\u0119\u0142a opask\u0119 z gwiazd\u0105 Dawida, kt\u00f3ra identyfikowa\u0142a j\u0105 jako \u017byd\u00f3wk\u0119<\/strong>, i za\u0142o\u017cy\u0142a jej futrzany ko\u0142nierz na p\u0142aszcz, aby mniej zwraca\u0107 na siebie uwag\u0119 (w grudniu 1941 r. w\u0142adze niemieckie zakaza\u0142y \u017bydom posiadania odzie\u017cy futrzanej).<\/p>\n

Maria zabra\u0142a Helen\u0119 do kryj\u00f3wki u przyjaci\u00f3\u0142ki katolickiej dziewczynki<\/strong>, gdzie ukrywa\u0142a si\u0119 przez kilka dni. Wkr\u00f3tce potem, wsp\u00f3lna znajoma, Zofia Wolmuth-Wyszy\u0144ska, kt\u00f3ra pomog\u0142a Marii zorganizowa\u0107 ucieczk\u0119, przyjecha\u0142a, by odnale\u017a\u0107 Helen\u0119 i zabra\u0107 j\u0105 do Warszawy.<\/strong> Ukrycie jej w domu Bo\u017ck\u00f3w by\u0142oby zbyt ryzykowne, gdyby m\u0142oda \u017byd\u00f3wka zosta\u0142a rozpoznana. Co wi\u0119cej, gdyby zosta\u0142a tam schwytana, ca\u0142a rodzina Marii zosta\u0142aby rozstrzelana (by\u0142a to standardowa niemiecka praktyka w przypadku Polak\u00f3w ukrywaj\u0105cych \u017byd\u00f3w).<\/p>\n

Powstanie Warszawskie i okres powojenny<\/big><\/p>\n

Dzi\u0119ki dokumentom identyfikuj\u0105cym j\u0105 jako Mari\u0119 Bo\u017cek, c\u00f3rk\u0119 kolejarza, Helena rozpocz\u0119\u0142a prac\u0119 na Dworcu Centralnym w Warszawie, anonsuj\u0105c poci\u0105gi po polsku i niemiecku.<\/strong> Aby unikn\u0105\u0107 podejrze\u0144 co do swojej to\u017csamo\u015bci, Helena co miesi\u0105c wysy\u0142a\u0142a Marii list, kt\u00f3rego koperta by\u0142a adresowana do jej ojca, Antoniego Bo\u017cka.<\/strong><\/p>\n

Po powstaniu warszawskim 1944 roku<\/a>, Helena zosta\u0142a wys\u0142ana do Niemiec na roboty przymusowe. Pod koniec wojny, w 1945 roku, wr\u00f3ci\u0142a do Krakowa.<\/strong> Z Mari\u0105 pozosta\u0142y bliskie przyja\u017anie a\u017c do \u015bmierci Heleny w 1986 roku. Maria wysz\u0142a za m\u0105\u017c, przyjmuj\u0105c nazwisko Maria Nowak, i mia\u0142a c\u00f3rk\u0119 Krystyn\u0119.<\/p>\n

Maria ostatecznie studiowa\u0142a farmacj\u0119<\/strong>, uzyskuj\u0105c doktorat i pracowa\u0142a w kilku aptekach w mie\u015bcie, w tym w aptece Tadeusza Pankiewicza<\/strong>, katolickiego farmaceuty, kt\u00f3ry w czasie wojny zdo\u0142a\u0142 utrzyma\u0107 aptek\u0119 w krakowskim getcie, pomagaj\u0105c \u017bydom w zdobywaniu lek\u00f3w i pomagaj\u0105c w ucieczkach przed deportacj\u0105 do Be\u0142\u017cca. Pankiewicz ostatecznie straci\u0142 aptek\u0119 w czasie komunistycznej dyktatury, co narazi\u0142o go na surowe prze\u015bladowania.<\/strong> W 1983 roku zosta\u0142 uznany przez Yad Vashem za \u201eSprawiedliwego w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata\u201d.<\/p>\n

W 1995 roku Maria zosta\u0142a uznana za \u201eSprawiedliw\u0105 w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata\u201d<\/big><\/p>\n

Przez wiele lat Maria bra\u0142a udzia\u0142 w wydarzeniach organizowanych przez \u017bydowskie Muzeum Galicji<\/strong>, mieszcz\u0105ce si\u0119 w starej dzielnicy \u017cydowskiej Krakowa. Podobnie jak farmaceuta Pankiewicz, Maria (na zdj\u0119ciu po prawej, ze starego zdj\u0119cia) zosta\u0142a uznana za \u201eSprawiedliw\u0105 w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata\u201d przez Yad Vashem w Izraelu w 1995 roku.<\/strong> W 2007 roku zosta\u0142a odznaczona Krzy\u017cem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, a w 2020 roku, z okazji setnej rocznicy urodzin, otrzyma\u0142a Medal Stulecia Odzyskania Niepodleg\u0142o\u015bci.<\/strong><\/p>\n

Z okazji stulecia jej urodzin odwiedzi\u0142y j\u0105 wybitne osobisto\u015bci<\/strong>, takie jak polski minister Wojciech Kolarski, premier Flandrii Jan Jambom i arcybiskup krakowski Marek J\u0119draszewski. Maria by\u0142a anio\u0142em i \u017cywym symbolem bohaterskiej Polski, kt\u00f3ra ryzykowa\u0142a \u017cycie, by ratowa\u0107 tysi\u0105ce \u017byd\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

Zmar\u0142a dwa tygodnie po \u015bmierci c\u00f3rki Krystyny<\/big><\/p>\n

Maria zmar\u0142a 6 listopada 2020 roku. Niestety, jej wnuk, Pawe\u0142 Nowak, pochowa\u0142 babci\u0119 zaledwie dwa tygodnie po pogrzebie swojej matki, Krystyny.<\/strong> \u201eZawsze mia\u0142a najpi\u0119kniejszy u\u015bmiech na twarzy i dobre s\u0142owo do powiedzenia\u201d<\/em> \u2013 napisa\u0142a autorka ksi\u0105\u017cki \u201eFrom the Depths\u201d<\/a>, dodaj\u0105c: \u201eZgodnie z \u017cyczeniem rodziny, prosz\u0119, aby\u015bmy wszyscy modlili si\u0119 za pani\u0105 Nowak i modlili si\u0119, aby jej rodzina znalaz\u0142a pocieszenie w tym trudnym czasie\u201d.<\/em><\/p>\n

Spoczywaj w pokoju. Cze\u015b\u0107 jej pami\u0119ci!<\/big><\/p>\n

<\/div>\n
Maria w swoje setne urodziny w styczniu ubieg\u0142ego roku (Zdj\u0119cie: Tytus Kondracki \/ Jewish Telegraphic Agency<\/a>).<\/div>\n

Bibliografia:<\/big><\/p>\n