Wielki my\u015bliciel XIX wieku urodzi\u0142 si\u0119 we Francji: Alexis Henri Charles de Cl\u00e9rel, lepiej znany jako Alexis de Tocqueville (1805-1859).<\/p>\n
Tocqueville by\u0142 katolikiem i od dawna uwa\u017cany jest za jedn\u0105 z czo\u0142owych postaci konserwatywnego liberalizmu. W swojej ksi\u0105\u017cce \u201eDe la d\u00e9mocratie en Am\u00e9rique\u201d (Demokracja w Ameryce) ostrzega\u0142 przed nadu\u017cyciami, nadu\u017cyciami i despotycznymi praktykami w krajach demokratycznych<\/strong>, koncentruj\u0105c si\u0119 szczeg\u00f3lnie na do\u015bwiadczeniach ameryka\u0144skich. Dzie\u0142o zosta\u0142o opublikowane w dw\u00f3ch tomach: pierwszy w 1835 roku, a drugi w 1840 roku.<\/p>\n W drugim tomie Tocqueville nakre\u015bli\u0142 cechy tego, co nazywa si\u0119 \u201emi\u0119kkim despotyzmem\u201d,<\/strong> bardzo aktualnym zjawiskiem. S\u0142owa Tocqueville\u2019a by\u0142y prorocze. Cytuj\u0119 te dwa akapity z czwartej ksi\u0119gi drugiego tomu tego dzie\u0142a, a konkretnie z rozdzia\u0142u VI, zatytu\u0142owanego \u201eJakiego rodzaju despotyzmu powinny obawia\u0107 si\u0119 narody demokratyczne?\u201d<\/em><\/strong> (przet\u0142umaczy\u0142em z wydania ksi\u0105\u017cki opublikowanego w j\u0119zyku angielskim przez Pennsylvania State University w 2002 roku, w t\u0142umaczeniu Henry\u2019ego Reeve\u2019a):<\/p>\n \u201eStaram si\u0119 prze\u015bledzi\u0107 nowe cechy, pod kt\u00f3rymi despotyzm mo\u017ce si\u0119 objawia\u0107 na \u015bwiecie<\/strong>. Pierwsz\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3ra rzuca si\u0119 w oczy, jest niezliczona rzesza ludzi, r\u00f3wnych sobie i jednakowych, nieustannie staraj\u0105cych si\u0119 zapewni\u0107 sobie drobne i marne przyjemno\u015bci, kt\u00f3rymi wype\u0142niaj\u0105 swoje \u017cycie<\/strong>. Ka\u017cdy z nich, \u017cyj\u0105c osobno, jest obcy losowi ca\u0142ej reszty \u2013 jego dzieci i prywatni przyjaciele stanowi\u0105 dla niego ca\u0142\u0105 ludzko\u015b\u0107; co do reszty wsp\u00f3\u0142obywateli, jest blisko nich, ale ich nie widzi \u2013 dotyka ich, ale ich nie czuje; istnieje tylko w sobie i tylko dla siebie; a je\u015bli jego krewni nadal mu pozostaj\u0105, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w ka\u017cdym razie straci\u0142 sw\u00f3j kraj. Ponad tym rodzajem ludzi stoi ogromna i opieku\u0144cza w\u0142adza, kt\u00f3ra sama na siebie bierze zapewnienie im satysfakcji i czuwanie nad ich losem.<\/strong> Ta w\u0142adza jest absolutna, drobiazgowa, regularna, przezorna i \u0142agodna. To by\u0142by jak autorytet rodzica, gdyby, podobnie jak ten autorytet, jego celem by\u0142o przygotowanie ludzi do m\u0119sko\u015bci; ale wr\u0119cz przeciwnie, d\u0105\u017cy do utrzymania ich w wiecznym dzieci\u0144stwie:<\/strong> jest zadowolony, \u017ce ludzie si\u0119 raduj\u0105, pod warunkiem, \u017ce my\u015bl\u0105 tylko o rado\u015bci. Dla ich szcz\u0119\u015bcia taki rz\u0105d ch\u0119tnie pracuje, ale wybiera bycie jedynym agentem i jedynym arbitrem tego szcz\u0119\u015bcia: zapewnia ich bezpiecze\u0144stwo, przewiduje i zaspokaja ich potrzeby, u\u0142atwia im przyjemno\u015bci, zarz\u0105dza ich g\u0142\u00f3wnymi sprawami, kieruje ich prac\u0105, reguluje spadek maj\u0105tku i dzieli ich spu\u015bcizny<\/strong> \u2013 co pozostaje, jak tylko oszcz\u0119dzi\u0107 im wszelkich trosk my\u015blenia i wszelkich trud\u00f3w \u017cycia? W ten spos\u00f3b z ka\u017cdym dniem czyni wykonywanie wolnej woli cz\u0142owieka mniej u\u017cytecznym i rzadszym<\/strong>; ogranicza wol\u0119 w w\u0119\u017cszym zakresie i stopniowo pozbawia cz\u0142owieka wszelkich korzy\u015bci z jego samego. Zasada r\u00f3wno\u015bci przygotowa\u0142a ludzi do tych rzeczy:<\/strong> uwarunkowa\u0142o to ludzi do ich znoszenia i cz\u0119sto do postrzegania ich jako korzy\u015bci.<\/p>\n Po tym, jak kolejno uj\u0119\u0142a w swe pot\u0119\u017cne r\u0119ce ka\u017cdego cz\u0142onka spo\u0142eczno\u015bci i ukszta\u0142towa\u0142a go wed\u0142ug w\u0142asnej woli, najwy\u017csza w\u0142adza wyci\u0105ga r\u0119k\u0119 nad ca\u0142\u0105 spo\u0142eczno\u015bci\u0105.<\/strong> Pokrywa powierzchni\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa sieci\u0105 ma\u0142ych, skomplikowanych regu\u0142, drobiazgowych i jednolitych, przez kt\u00f3re nie mog\u0105 przenikn\u0105\u0107 nawet najbardziej oryginalne umys\u0142y i najbardziej energiczne charaktery, by wznie\u015b\u0107 si\u0119 ponad t\u0142um. Wola cz\u0142owieka nie jest \u0142amana, lecz zmi\u0119kczana, naginana i kierowana: rzadko zmusza ludzi do dzia\u0142ania, lecz stale powstrzymuje ich od dzia\u0142ania:<\/strong> taka w\u0142adza nie niszczy, lecz zapobiega istnieniu; nie tyranizuje, lecz \u015bciska, os\u0142abia, gasi i og\u0142upia ludzi, a\u017c ka\u017cdy nar\u00f3d zostaje zredukowany do niczego innego jak stada nie\u015bmia\u0142ych i pracowitych zwierz\u0105t, kt\u00f3rych pasterzem jest rz\u0105d. Zawsze uwa\u017ca\u0142em, \u017ce niewola, ta regularna, cicha i \u0142agodna, kt\u00f3r\u0105 w\u0142a\u015bnie opisa\u0142em, mo\u017ce by\u0107 \u0142atwiejsza, ni\u017c si\u0119 powszechnie uwa\u017ca, do po\u0142\u0105czenia z niekt\u00f3rymi zewn\u0119trznymi formami wolno\u015bci; i \u017ce mo\u017ce nawet zadomowi\u0107 si\u0119 pod skrzyd\u0142ami suwerenno\u015bci ludu. Naszych wsp\u00f3\u0142czesnych nieustannie pobudzaj\u0105 dwie sprzeczne nami\u0119tno\u015bci: chc\u0105 by\u0107 prowadzeni i chc\u0105 pozosta\u0107 wolni:<\/strong> poniewa\u017c nie mog\u0105 zniszczy\u0107 ani jednej, ani drugiej z tych przeciwstawnych sk\u0142onno\u015bci, d\u0105\u017c\u0105 do zaspokojenia obu naraz. Obmy\u015blaj\u0105 jedyn\u0105, opieku\u0144cz\u0105 i wszechmocn\u0105 form\u0119 rz\u0105du, ale wybieran\u0105 przez lud. \u0141\u0105cz\u0105 zasad\u0119 centralizacji z zasad\u0105 suwerenno\u015bci ludu<\/strong>; daje im to wytchnienie; pocieszaj\u0105 si\u0119, \u017ce s\u0105 pod opiek\u0105, my\u015bl\u0105c, \u017ce sami wybrali sobie opiekun\u00f3w. Ka\u017cdy cz\u0142owiek pozwala, by go wodzili za sznurki, poniewa\u017c widzi, \u017ce to nie osoba ani klasa ludzi, ale og\u00f3\u0142 ludzi trzyma koniec jego \u0142a\u0144cucha. Dzi\u0119ki temu systemowi ludzie zrzucaj\u0105 ze siebie zale\u017cno\u015b\u0107 na tyle d\u0142ugo, by wybra\u0107 swego pana, a potem zn\u00f3w w ni\u0105 popadaj\u0105.<\/strong> Wielu ludzi jest obecnie zadowolonych z tego rodzaju kompromisu mi\u0119dzy despotyzmem administracyjnym a suwerenno\u015bci\u0105 ludu; uwa\u017caj\u0105, \u017ce zrobili wystarczaj\u0105co du\u017co dla ochrony wolno\u015bci jednostki, oddaj\u0105c j\u0105 w r\u0119ce w\u0142adzy ca\u0142ego narodu. To mnie nie satysfakcjonuje: natura cz\u0142owieka, kt\u00f3remu mam by\u0107 pos\u0142uszny, znaczy dla mnie mniej ni\u017c fakt wymuszonego pos\u0142usze\u0144stwa.<\/strong>\u201d<\/em><\/p><\/blockquote>\n Ciekawostk\u0105 jest, \u017ce tekst ten opublikowano w 1840 roku<\/strong>, poniewa\u017c 186 lat p\u00f3\u017aniej wydaje si\u0119 on wiernym opisem problemu, kt\u00f3ry narasta\u0142 w wielu krajach demokratycznych, sprawiaj\u0105c, \u017ce jednostka stawa\u0142a si\u0119 coraz mniej wolna i coraz bardziej zale\u017cna od pa\u0144stwa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wielki my\u015bliciel XIX wieku urodzi\u0142 si\u0119 we Francji: Alexis Henri Charles de Cl\u00e9rel, lepiej znany jako Alexis de Tocqueville (1805-1859).<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[13464],"tags":[1545,26958,26959],"class_list":["post-64827","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-historia-polski","tag-alexis-de-tocqueville","tag-liberalizm","tag-miekki-despotyzm"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-08-31 10:06:31","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category","extraData":[]},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64827","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64827"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64827\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64827"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64827"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64827"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n