<\/p>\n
Por \u00c1lvaro J. D\u00edaz-Mella<\/big><\/p>\n
A Declaraci\u00f3n \u00abGalicia\u00bb<\/a> abriu un debate case desco\u00f1ecido sobre quen debe xestionar unha parte moi importante dos fondos europeos:<\/strong> a Uni\u00f3n Europea, o Estado ou as comunidades aut\u00f3nomas. Detr\u00e1s desa discusi\u00f3n orzamentaria esc\u00f3ndese unha cuesti\u00f3n moito m\u00e1is profunda: o reparto efectivo de funci\u00f3ns entre os distintos niveis de goberno<\/strong> e a forma en que se administrar\u00e1n miles de mill\u00f3ns de euros de di\u00f1eiro p\u00fablico.<\/p>\n Hai documentos que ocupan titulares durante uns d\u00edas e desaparecen sen deixar rastro.<\/strong> Outros apenas transcenden f\u00f3ra dos c\u00edrculos institucionais e, con todo, poden terminar influ\u00edndo durante anos na forma en que se goberna un pa\u00eds. A Declaraci\u00f3n \u00abGalicia\u00bb pertence, probablemente, a esta segunda categor\u00eda.<\/p>\n Ata hai pouco eu mesmo apenas o\u00edra falar dela.<\/strong> Con todo, cuanto m\u00e1is profundaba no seu contido e na documentaci\u00f3n que a acompa\u00f1a, m\u00e1is evidente resultaba que detr\u00e1s daquelas poucas p\u00e1xinas escond\u00edase un dos debates institucionais m\u00e1is relevantes que afrontar\u00e1 Espa\u00f1a durante a pr\u00f3xima d\u00e9cada.<\/p>\n Aprobada por unanimidade pola Delegaci\u00f3n Espa\u00f1ola no Comit\u00e9 Europeo das Rexi\u00f3ns, a Declaraci\u00f3n rexeita alg\u00fans dos cambios propostos pola Comisi\u00f3n Europea para o pr\u00f3ximo Marco Financeiro Plurianual 2028-2034<\/strong>. O motivo principal \u00e9 o temor a que unha maior concentraci\u00f3n da xesti\u00f3n nos Estados membro reduza o protagonismo das comunidades aut\u00f3nomas na administraci\u00f3n dos fondos europeos.<\/p>\n O rechamante non \u00e9 s\u00f3 o contido da Declaraci\u00f3n, sen\u00f3n o escaso eco que tivo f\u00f3ra dos \u00e1mbitos institucionais.<\/strong> E resulta sorprendente, porque non estamos unicamente ante unha discusi\u00f3n sobre fondos europeos. O que realmente exp\u00f3n este documento \u00e9 unha cuesti\u00f3n moito m\u00e1is profunda: se unha reforma orzamentaria impulsada desde a Uni\u00f3n Europea pode alterar a repartici\u00f3n efectiva de funci\u00f3ns entre o Estado e as comunidades aut\u00f3nomas sen necesidade de modificar a Constituci\u00f3n.<\/p>\n Pero hai unha pregunta que, ao meu xu\u00edzo, deber\u00eda preceder a todas as demais. Antes de discutir quen debe xestionar m\u00e1is fondos europeos, \u00bfnon deberiamos preguntarnos quen demostrou administralos mellor?<\/strong> Esa \u00e9 a cuesti\u00f3n que realmente exp\u00f3n a Declaraci\u00f3n \u00abGalicia\u00bb, a\u00ednda que apenas apareza formulada neses termos.<\/p>\n Pode parecer un asunto reservado a especialistas. Non o \u00e9.<\/strong><\/p>\n O que realmente est\u00e1 en xogo non \u00e9 s\u00f3 a distribuci\u00f3n duns fondos europeos<\/strong>, sen\u00f3n quen exercer\u00e1 unha parte importante do poder administrativo durante os pr\u00f3ximos sete anos. Noutras palabras, quen decidir\u00e1 como se invisten miles de mill\u00f3ns de euros de di\u00f1eiro p\u00fablico.<\/strong><\/p>\n Existe, ademais, unha pregunta que apenas aparece neste debate: \u00bfquen paga todo isto?<\/strong><\/p>\n Con frecuencia falamos do \u00abdi\u00f1eiro de Bruxelas\u00bb coma se procedese dunha fonte allea aos cidad\u00e1ns.<\/strong> Pero o orzamento da Uni\u00f3n Europea fin\u00e1nciase con recursos achegados polos Estados membro e, en \u00faltimo termo, por mill\u00f3ns de contribu\u00edntes europeos. Cando discutimos quen debe xestionar eses fondos, tam\u00e9n estamos a decidir como debe administrarse o di\u00f1eiro que pagan os cidad\u00e1ns.<\/p>\n A Comisi\u00f3n Europea sost\u00e9n que o sistema actual resulta excesivamente complexo e prop\u00f3n simplificar programas<\/strong>, reducir estruturas administrativas e articular un marco nacional para cada Estado membro. As comunidades aut\u00f3nomas responden que esa simplificaci\u00f3n pode afastar as decisi\u00f3ns do territorio e dificultar que os investimentos se adapten \u00e1s necesidades espec\u00edficas de cada rexi\u00f3n.<\/p>\n Ambas as posici\u00f3ns conte\u00f1en argumentos que merecen ser analizados. Pero a Declaraci\u00f3n deixa sen responder unha pregunta esencial.<\/p>\n Espa\u00f1a leva m\u00e1is de catro d\u00e9cadas desenvolvendo un dos Estados m\u00e1is descentralizados de Europa.<\/strong> Ese modelo permitiu adaptar moitas pol\u00edticas \u00e1 realidade de cada territorio, pero tam\u00e9n foi consolidando diferenzas entre espa\u00f1ois segundo a comunidade aut\u00f3noma na que residen. A sanidade, a educaci\u00f3n, a fiscalidade, a vivenda, as axudas p\u00fablicas ou os procedementos administrativos xa non ofrecen as mesmas condici\u00f3ns en todo o pa\u00eds. Algunhas desas diferenzas responden ao propio exercicio do autogoberno; outras alimentan un debate cada vez m\u00e1is intenso sobre a igualdade entre os cidad\u00e1ns e a cohesi\u00f3n territorial.<\/strong><\/p>\n Precisamente por iso sorprende que a Declaraci\u00f3n \u00abGalicia\u00bb centre case todo o seu esforzo en preservar a actual repartici\u00f3n de competencias sen exporse unha cuesti\u00f3n previa.<\/strong> Se o propio modelo auton\u00f3mico segue sendo obxecto de debate polas diferenzas que xera e polas d\u00fabidas que suscita sobre a s\u00faa eficacia, \u00bfnon deber\u00eda acompa\u00f1ar esa reivindicaci\u00f3n dunha demostraci\u00f3n obxectiva de que esas competencias ex\u00e9rcense mellor?<\/p>\n E aqu\u00ed aparece o gran paradoxo da Declaraci\u00f3n.<\/p>\n Os seus asinantes defenden con raz\u00f3n o principio de subsidiariedade e a proximidade ao territorio. Con todo, apenas dedican espazo a responder unha cuesti\u00f3n previa: \u00bfque balance ofrece a xesti\u00f3n auton\u00f3mica dos fondos europeos durante as \u00faltimas d\u00e9cadas?<\/strong> Antes de reclamar m\u00e1is capacidade de decisi\u00f3n, ser\u00eda razoable co\u00f1ecer se os fondos se executaron coa rapidez prevista, se as cargas administrativas reduc\u00edronse, se os obxectivos comprometidos alcanz\u00e1ronse e que revelan os informes dos \u00f3rganos de control sobre a eficacia desa xesti\u00f3n.<\/p>\n Reclamar competencias \u00e9 perfectamente lex\u00edtimo. Presupo\u00f1er que se exercen mellor sen demostralo xa resulta m\u00e1is discutible.<\/strong><\/p>\n Dispo\u00f1er de competencias non garante, por si s\u00f3, unha boa administraci\u00f3n.<\/strong> A experiencia demostra que non \u00e9 o mesmo comprometer fondos que executalos, pagalos ou certificalos. Cada unha desas fases responde a unha realidade distinta e confundilas pode ofrecer unha imaxe equivocada da eficacia dunha administraci\u00f3n.<\/p>\n Aqu\u00ed conv\u00e9n distinguir as responsabilidades. A Comisi\u00f3n Europea debe xustificar que a s\u00faa reforma simplificar\u00e1 o sistema sen prexudicar a adaptaci\u00f3n territorial.<\/strong> O Estado debe demostrar que unha maior concentraci\u00f3n da xesti\u00f3n ofrecer\u00e1 mellores resultados. Pero as comunidades aut\u00f3nomas parten dunha situaci\u00f3n diferente: levan d\u00e9cadas administrando unha parte substancial destes recursos e, por tanto, dispo\u00f1en xa dunha traxectoria de xesti\u00f3n que pode e debe ser avaliada. Precisamente por iso a s\u00faa carga da proba \u00e9 maior.<\/p>\n Por iso, o debate non deber\u00eda reducirse a decidir se os fondos os xestiona Bruxelas, Madrid ou as comunidades aut\u00f3nomas.<\/strong><\/p>\n Con todo, a cuesti\u00f3n decisiva \u00e9 outra.<\/p>\n \u00bfQuen demostrou administrar mellor o di\u00f1eiro dos contribu\u00edntes?<\/strong><\/p>\n Se Bruxelas quere simplificar, debe acreditar que esa simplificaci\u00f3n producir\u00e1 mellores resultados.<\/p>\n Se o Estado pretende concentrar m\u00e1is capacidade de decisi\u00f3n, debe demostrar que xestionar\u00e1 os recursos con maior eficacia.<\/p>\n E se as comunidades aut\u00f3nomas desexan conservar ou reforzar as s\u00faas competencias, tam\u00e9n deben probar que administran mellor os fondos que reciben.<\/p>\n Porque os cidad\u00e1ns non financian administraci\u00f3ns para que acumulen competencias.<\/strong><\/p>\n Fin\u00e1ncianas para que resolvan problemas.<\/p>\n A Declaraci\u00f3n \u00abGalicia\u00bb abriu un debate que transcende con moito a Galicia. Non trata unicamente de fondos europeos.<\/strong> Trata de quen debe exercer o poder, con que controis e con que resultados.<\/p>\n Europa quere simplificar. O Estado quere concentrar capacidade de decisi\u00f3n. As comunidades aut\u00f3nomas queren conservala.<\/p>\n Todos poden ter raz\u00f3ns para defender a s\u00faa posici\u00f3n.<\/p>\n O que ning\u00fan deber\u00eda dar por suposto \u00e9 que a proximidade ao poder equivale automaticamente a unha mellor xesti\u00f3n.<\/strong><\/p>\n Quen decide.<\/p>\n Quen xestiona.<\/p>\n Quen responde.<\/p>\n E quen o paga.<\/p>\n Esa deber\u00eda ser a verdadeira discusi\u00f3n.<\/p>\n As competencias poden reclamarse. A boa xesti\u00f3n debe demostrarse.<\/strong> Porque o poder non se xustifica por quen o exerce, sen\u00f3n por como o exerce.<\/p>\n
\n