{"id":66764,"date":"2026-08-18T18:43:50","date_gmt":"2026-08-18T16:43:50","guid":{"rendered":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/?p=66764"},"modified":"2026-08-18T18:46:43","modified_gmt":"2026-08-18T16:46:43","slug":"os-fillos-que-non-tivemos","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/2026\/08\/18\/os-fillos-que-non-tivemos\/","title":{"rendered":"Os fillos que non tivemos"},"content":{"rendered":"

Por \u00c1lvaro J. D\u00edaz-Mella<\/big><\/p>\n

Mam\u00e1. Pap\u00e1. Probablemente sexan d\u00faas das primeiras palabras que aprendemos e d\u00faas das que m\u00e1is veces pronunciamos durante a nosa infancia.<\/strong> Son tan sinxelas que apenas pensamos nelas, pero est\u00e1n ligadas \u00f3s nosos primeiros recordos, \u00e1 casa na que crecemos, a quen nos levaba da man, consol\u00e1banos ou esper\u00e1banos \u00f3 volver do colexio. Como sigamos as\u00ed, chegar\u00e1 un momento en que haber\u00e1 cada vez menos nenos para pronuncialas e, co paso das xeraci\u00f3ns, menos adultos que cheguen a ser chamados mam\u00e1 ou pap\u00e1.<\/strong> Quiz\u00e1 a\u00ed, en algo tan simple e tan profundamente humano, ent\u00e9ndase mellor a nosa crise de natalidade que en calquera estat\u00edstica.<\/p>\n

Vigo morre. A cidade das luces que se apaga<\/a><\/rel>
\nCando o cine era unha forma de vivir Vigo<\/a><\/rel><\/p>\n

Os meus pais tiveron catro fillos: as mi\u00f1as tres irm\u00e1s e eu. Eu tiven un. Durante moitos anos esa diferenza non me dixo gran cousa. Hoxe si.<\/strong> Alonguei a mi\u00f1a solteir\u00eda ata os 41 anos e caseime o 28 de setembro de 2002. Recordo perfectamente que estaba moi nervioso diante do cura e, cando chegou o momento de prometer fidelidade \u00e1 mi\u00f1a muller, prometinlle felicidade. O sacerdote non me corrixiu; pareceu facerlle graza aquel lapsus e a cerimonia continuou. O noso fillo naceu en xullo de 2004 e, alg\u00fan tempo despois, falamos de ter outro.<\/strong> A mi\u00f1a muller, oito anos m\u00e1is novo que eu, respondeume con bastante retranca que non quer\u00eda converterse nunha nova vi\u00fava. Rimos, a vida seguiu adiante e ese segundo fillo nunca chegou. Hoxe, coa perspectiva que dan os anos, reco\u00f1ezo algo que ent\u00f3n non pensaba demasiado: gustar\u00edame ter m\u00e1is fillos, e sospeito que detr\u00e1s das cifras de natalidade hai moitas historias que, sen ser iguais \u00e1 mi\u00f1a, terminan dunha forma parecida.<\/p>\n

Non conto isto porque a mi\u00f1a familia demostre ningunha teor\u00eda demogr\u00e1fica<\/strong>, pero cando miro #ocorrer en Galicia desde finais da d\u00e9cada de 2000 descubro que a nosa pequena historia par\u00e9cese demasiado \u00e1 de toda unha sociedade. En 2008 naceron aqu\u00ed 23.175 nenos; en 2024 foron 13.350, m\u00e1is dun 40% menos.<\/strong> A fecundidade at\u00f3pase en 0,95 fillos por muller, moi lonxe dos 2,1 asociados \u00e1 substituci\u00f3n xeracional e, en 2025, segundo os datos provisionais dispo\u00f1ibles, mentres nac\u00edan \u00f3 redor de 13.556 nenos, morr\u00edan 33.456 persoas: case 20.000 de diferenza nun s\u00f3 ano.<\/p>\n

Quiz\u00e1 o dato m\u00e1is revelador sexa outro. As enquisas indican que moitos espa\u00f1ois queren ter m\u00e1is fillos dos que finalmente te\u00f1en<\/strong> e, na Enquisa de Fecundidade do INE de 2018, case tres de cada catro mulleres declaraban querer polo menos d\u00faas. Por iso resulta demasiado doado despachar o problema dicindo que os mozos xa non queren ter fillos. A pregunta verdadeiramente interesante \u00e9 outra: \u00bfque ocorreu entre a familia que moitas persoas imaxinan e a que finalmente conseguen formar?<\/strong><\/p>\n

Hai unha canci\u00f3n do grupo quebequ\u00e9s Mes A\u00efeux<\/strong>, D\u00e9g\u00e9n\u00e9rations<\/a>, subtitulada en espa\u00f1ol, que sempre me chamou a atenci\u00f3n. Foi escrita al\u00e9n do Atl\u00e1ntico, pero poder\u00eda estar a falar de Galicia. Percorre xeraci\u00f3ns de antepasados que traballaron a terra, descendentes que terminaron desprend\u00e9ndose dela e outros que volven so\u00f1ar con ter un pequeno pedazo propio. Algo parecido sucede coa familia: xeraci\u00f3ns con moit\u00edsimos fillos van dando paso a outras cada vez m\u00e1is pequenas ata chegar a algu\u00e9n que acaba so\u00f1ando cunha gran mesa rodeada de nenos.<\/strong> Cambiemos Quebec por Vigo e a historia resulta inquietantemente familiar.<\/p>\n

Os nosos av\u00f3s co\u00f1eceron pobreza, emigraci\u00f3n, traballos esgotadores e unhas condici\u00f3ns de vida que ningu\u00e9n sensato desexar\u00eda recuperar.<\/strong> As mulleres ti\u00f1an moitas menos oportunidades e liberdades, a\u00ednda que desempe\u00f1aron tradicionalmente un papel central na casa, a familia e, en moitos lugares, tam\u00e9n na econom\u00eda dom\u00e9stica. Aquela imaxe dunha Galicia case matriarcal pode resultar esaxerada en sentido hist\u00f3rico, pero cont\u00e9n unha realidade reconocible: moitas casas galegas viraban \u00f3 redor dunha muller.<\/strong><\/p>\n

A s\u00faa incorporaci\u00f3n plena \u00f3 mercado laboral supuxo independencia econ\u00f3mica, oportunidades profesionais e capacidade de elecci\u00f3n.<\/strong> O problema foi que cambiamos o modelo familiar moito m\u00e1is r\u00e1pido do que cambiamos o modelo laboral. Present\u00f3usenos aquela transformaci\u00f3n como perfectamente compatible coa vida familiar grazas a unha palabra que levamos d\u00e9cadas repetindo: conciliaci\u00f3n. E \u00e9 a\u00ed onde, \u00f3 meu xu\u00edzo, aparece unha das grandes farsas do noso tempo, non porque as mulleres traballen fose de casa, sen\u00f3n porque nunca constru\u00edmos unha conciliaci\u00f3n familiar e laboral verdadeiramente satisfactoria.<\/p>\n

Para demasiadas familias, conciliar segue significando facer encaixe de bolillos<\/strong> para recoller \u00f3s nenos, recorrer diariamente \u00f3s av\u00f3s, pagar garder\u00edas ou coidadores, reducir unha xornada ou sacrificar oportunidades profesionais. Conseguimos que ambos os proxenitores traballen, pero non necesariamente que poidan compatibilizar o traballo coa crianza.<\/strong> Conciliar non deber\u00eda consistir simplemente en atopar un lugar onde deixar \u00f3s nosos fillos mentres traballamos, sen\u00f3n en dispo\u00f1er de tempo para estar con eles.<\/p>\n

A iso s\u00famanse a vivenda, os salarios, a precariedade e unha emancipaci\u00f3n cada vez m\u00e1is tard\u00eda.<\/strong> As grandes decisi\u00f3ns vanse aprazando: primeiro os estudos, despois o traballo, a vivenda, a parella e, finalmente, os fillos. Cando chega o momento de pensar no segundo ou no terceiro, \u00e1s veces o calendario empezou a decidir por n\u00f3s; seio porque, nalgunha medida, a min ocorreume.<\/p>\n

Tam\u00e9n cambiaron as nosas relaci\u00f3ns. A separaci\u00f3n e o divorcio forman hoxe parte das traxectorias vitais cunha normalidade desco\u00f1ecida para a xeraci\u00f3n dos nosos av\u00f3s.<\/strong> Iso non significa que os divorcios sexan a causa da baixa natalidade nin que aqueles matrimonios fosen necesariamente mellores, pois moitos permanec\u00edan unidos por dependencia econ\u00f3mica, presi\u00f3n social ou falta de alternativas. Pero parece razoable preguntarse ata que punto a formaci\u00f3n m\u00e1is tard\u00eda de parellas estables, as rupturas e a necesidade de reconstru\u00edr unha vida sentimental infl\u00faen nunha decisi\u00f3n que esixe pensar a longo prazo: ter fillos.<\/p>\n

Neste contexto, chama a atenci\u00f3n que a Xunta de Galicia, a trav\u00e9s do seu Plan Galego de Reproduci\u00f3n Humana Asistida, contemple a preservaci\u00f3n de \u00f3vulos na sanidade p\u00fablica<\/strong> para mulleres de entre 30 e 35 anos que decidan atrasar a maternidade por motivos privados. Como avance m\u00e9dico, a vitrificaci\u00f3n pode ser extraordinariamente \u00fatil; como resposta p\u00fablica \u00e1s dificultades que levan a pospo\u00f1er a maternidade, par\u00e9ceme o en\u00e9simo parche auton\u00f3mico. Se unha muller quere ser nai pero o apraza porque non pode acceder a unha vivenda<\/strong>, carece de estabilidade laboral ou non consegue conciliar, quiz\u00e1 deberiamos actuar prioritariamente sobre eses obst\u00e1culos<\/strong> en lugar de #acostumar xestionar as s\u00faas consecuencias.<\/p>\n

Non existen explicaci\u00f3ns sinxelas. Malta, por exemplo, combina unha das lexislaci\u00f3ns sobre aborto m\u00e1is restritivas de Europa coa fecundidade m\u00e1is baixa da Uni\u00f3n Europea.<\/strong> Ningunha lei, subvenci\u00f3n, garder\u00eda ou desgravaci\u00f3n fiscal pode por si soa explicar nin solucionar un fen\u00f3meno tan profundo. A natalidade fala de econom\u00eda e pol\u00edticas p\u00fablicas, pero tam\u00e9n da nosa forma de vivir, de relacionarnos, de entender o compromiso e das prioridades que establecemos mentres cremos que a\u00ednda temos todo o tempo por diante.<\/p>\n

As consecuencias tampouco se reducen \u00e1s pensi\u00f3ns ou \u00e1 sustentabilidade do Estado do benestar.<\/strong> Unha sociedade con menos fillos acaba tendo tam\u00e9n menos irm\u00e1ns, t\u00edos, sobri\u00f1os e curm\u00e1ns, e con eles red\u00facense esas redes familiares que durante xeraci\u00f3ns estiveron a\u00ed cando algu\u00e9n enfermaba, envellec\u00eda, perd\u00eda un traballo ou simplemente necesitaba compa\u00f1\u00eda. Ter ou non ter fillos pertence, naturalmente, \u00f3 \u00e1mbito de decisi\u00f3n de cada persoa<\/strong>, pero cando mill\u00f3ns de decisi\u00f3ns individuais producen unha sociedade na que apenas nacen nenos, as consecuencias terminan afect\u00e1ndonos a todos.<\/p>\n

Hoxe non podo cambiar o que fixen ent\u00f3n, nin s\u00e9 que ocorrer\u00eda de elixir outro cami\u00f1o.<\/strong> A vida non permite percorrer dous cami\u00f1os para comparar despois os resultados; s\u00f3 sei que hoxe me gustar\u00eda ter alg\u00fan fillo m\u00e1is sentado \u00f3 redor da mi\u00f1a mesa. Os que agora te\u00f1en vinte ou trinta anos a\u00ednda est\u00e1n a escribir esa parte da s\u00faa historia<\/strong>, e a nosa obrigaci\u00f3n como sociedade non consiste en dicirlles cantos fillos deben ter, sen\u00f3n en procurar que quen queira formar unha familia poidan facelo sen que unha vivenda imposible, un soldo insuficiente, uns horarios incompatibles ou o paso inexorable do tempo terminen decidindo por eles.<\/p>\n

Quiz\u00e1 as\u00ed, dentro de trinta anos, haxa menos persoas mirando cara atr\u00e1s e pensando nos fillos que non tiveron.<\/strong> E seguir\u00e1n existindo nenos para quen d\u00faas palabras tan antigas e sinxelas como mam\u00e1 e pap\u00e1 sexan tam\u00e9n as primeiras da s\u00faa propia historia.<\/p>\n

\u00c1lvaro J. D\u00edaz-Mella<\/strong>
\nVigo, agosto de 2026<\/p>\n

---<\/p>\n

Traducci\u00f3n: Elentir. Imaxe: Grok.<\/small><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":343,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"categories":[13663],"tags":[],"class_list":["post-66764","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-galego"],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-08-25 22:58:11","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category","extraData":[]},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66764","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/users\/343"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=66764"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/66764\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=66764"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=66764"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.outono.net\/elentir\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=66764"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}