Topónimo 'Orense': ¿chámano 'normalización' porque soa menos feo que 'intolerancia'?

Os promotores da enxeñería social sempre llas apañan para que os seus plans para degradar as liberdades parezan menos desagradables.

O BNG di que 'Orense non existe' pero no seu sitio web di 'Castela e León' e 'A Rioxa'
Os topónimos en español de Galicia, a hispanofobia e o xornalismo lixo

Unha lei discriminatoria que contradí ó Estatuto de Galicia

En Galicia podemos ver un exemplo diso coa política lingüística. O Estatuto de Galicia, aprobado en 1981, afirmou no seu Artigo 5 que o galego e o castelán son os idiomas oficiais de Galicia, que "todos teñen o dereito de coñecelos e usalos" e que "ninguén poderá ser discriminado por razón da lingua". Os políticos que apoiaron este texto cambiaron moi pronto de idea sobre a discriminación.

En 1983, o Parlamento de Galicia aprobou unha "lei de normalización lingüística". O seu Artigo 2 coincidía co espírito de bilingüismo do Estatuto de Galicia, ó afirmar: "Os poderes públicos de Galicia garantirán o uso normal do galego e do castelán, linguas oficiais da Comunidade Autónoma". Con todo, o Artigo 10 desa lei contradicía abertamente ese bilingüismo, desterrando o español da toponimia oficial, ó afirmar algo que entra en contradición cos usos habituais en todos os territorios de países democráticos nos que hai máis dunha lingua oficial: "Os topónimos de Galicia terán como única forma oficial a galega".

Disfrazando como 'normalización' a discriminación do español

Desta forma, disfrazábase como "normalización" a discriminación e a intolerancia contra o español, un idioma falado en Galicia desde a Idade Media, é dicir, desde os tempos nos que o latín vulgar deu paso a dous novos idiomas: os que se falan hoxe en Galicia. Algúns alegan que isto é unha forma de reparar a política discriminatoria do franquismo, na que o galego non tiña recoñecemento oficial, non figuraba na toponimia e non se ensinaba nas escolas. Pero unha discriminación non xustifica outra, e menos aínda que unha democracia faga cun idioma algo parecido ó que unha ditadura fixo co outro.

Por outra banda, compre sinalar que esa lei discriminatoria foi aprobada por unanimidade. É dicir, que contou co apoio de Alianza Popular (hoxe Partido Popular), a Unión de Centro Democrático (UCD), o Partido Socialista Obrero Español (PSOE), os nacionalistas de BNG-PSG e Esquerda Galega e o Partido Comunista de Galicia (PCG). Hoxe o Partido Popular (PP), o PSOE e o BNG apoian sen figuras esa lei. O PP reafirmou ese apoio en maio de 2023, como xa sinalei aquí.

O PP rexeitou noutras rexións unha normativa así tachándoa de 'monolinguismo impositivo'

Paradoxalmente, en 2011, cando o PSOE e o PNV desterraron os topónimos en español de Biscaia e Guipúscoa, o Partido Popular opúxose a iso alegando que iso era "establecer un monolinguismo impositivo". En 2021, cando o PSOE e os nacionalistas eliminaron o topónimo español "Mahón", o PP tamén rexeitou ese cambio, propoñendo "unha fórmula integradora" que contemplase os topónimos en ambas as linguas e afirmando: "Para nós a coexistencia é o normal, é o legal". Pero en Galicia o PP fai xusto o contrario.

Por suposto, a finalidade real desa lei non era normalizar o galego (para iso bastaría que se recoñecesen como oficiais os topónimos en ambas as linguas), senón a exclusión do español, tratado como unha lingua forasteira en Galicia a pesar de que leva centos de anos falándose nesta rexión española. Nin sequera contemplouse a posibilidade de que cada localidade elixise a súa propia denominación. Cando en 2004 o Concello da Coruña votou recoñecer como oficiais os topónimos da cidade en ambas as linguas, o goberno galego, en mans do PP, rexeitouno, exhibindo o mesmo rexeito que os separatistas ós topónimos en español.

Unha lei que serviu para promover a intolerancia ó español

Os resultados de discriminar ó español da toponimia oficial foron os previsibles. Esa lei serviu para promover a intolerancia ó español, extendendo a distintos sectores da sociedade o que antes eran actitudes propias dos separatistas máis radicais. Onte puidemos ver un exemplo diso. O alcalde de Ourense, Gonzalo Pérez Jácome (de Democracia Ourensá), publicou unha mensaxe en Twitter defendendo o uso do topónimo "Orense" cando fala en español, facendo unha argumentación moi boa desde o punto de vista lingüístico. Os argumentos de Pérez Jácome coinciden cos da Real Academia Española (RAE), que en relación ó topónimo "Orense" afirma:

"Nome tradicional en español da provincia e a cidade de Galicia cuxo nome en galego é Ourense. Salvo en textos oficiais, onde é preceptivo usar o topónimo galego como único nome oficial aprobado polas Cortes españolas, en textos escritos en español o adecuado é empregar o topónimo nesta lingua. O xentilicio, para todo tipo de textos, incluídos os oficiais, é orensano".

Como adoita ocorrer, decenas de intolerantes responderon a Pérez Jácome con insultos e mofas, simplemente porque o alcalde defendeu un topónimo en español que moitos veciños de Ourense usan a diario desde fai centos de anos. Hai unha paradoxa máis, que moitos adoitan pasar por alto: no texto publicado no Boletín Oficial do Estado (BOE), no seu Artigo 2, o Estatuto de Galicia aínda recolle os topónimos "La Coruña" e "Orense" como nomes de dous das provincias galegas. Ocorre o mesmo no texto do Estatuto en español publicado no sitio web da Xunta de Galicia, xa que o texto do Estatuto nunca foi cambiado para modificar eses topónimos.

Só un partido propuxo derrogar é normativa discriminatoria

Non quero terminar estas liñas sen lembrar que en 2020 Vox presentou no Congreso unha proposta para recuperar eses topónimos en español na toponimia oficial, denunciando que leis como a citada de 1983 "permitiron e fomentaron que se proscriba o uso do castelán e establecido que a única denominación oficial sexa a da lingua vernácula". A proposta pedía "regular mediante lei o uso da toponimia tradicional castelá en todo o territorio nacional, a fin de que sexa oficial en toda España e de que comparta este carácter coa das restantes linguas españolas propias da correspondente rexión" Era unha proposta moi razoable e acorde co espírito do Artigo 3 da Constitución. A iniciativa nin sequera foi admitida a trámite. Isto é o que algúns partidos entenden por "diálogo" e por "democracia".

---

Imaxe: Instituto Geográfico Nacional. Mapa de Galicia de 1849 co topónimo "Orense" e con outros topónimos en español que foron excluídos da toponimia oficial polo mero feito de estar en español.